حوض های تاریخی هرات باستان

Posted on at


در گذشته های دور از امروز و زمانه های مسله آب و آبیاری و توجه به موضوعات مربوط به آن نسبت عدم توجه به زراعت به آبی بهتر و بهره برداری بیشتر از تولیدات زراعتی کمتر مطرح بوده. مشکلی که تنها وجود داشت در شهر ها و قرا وقلاع ورباطوسرایهای مسیر راههای کاروانی و تجارتی و مسافرتی کمبود آب آشامدنی در بعضی از فصول سال و با مواقع حساس جنگ و قلعه بندیها و محاصره و همچنان در فرصتهای که مردم مجبور بودند جویها ونهرها و مجراهای آب را لای کشی و پاک کاری نمایندمورد توج بیشتر قرار گرفت که مجبور بودند هفته ها و بعضا ماهها در شهرهای و قلاع و حصارهای خویش محصور بماند و به کمبود آب نوشیدنی مواجه شدند.

روی این اصل و ضرورت مبرم حیاتی و به حکم اینکه (احتیاج مادر ایجاد است) پدران دور اندیش و متفکر ما بیشتر به شهر ها دهات و دشتها و صحاری خشک و سوزان به منظور از بین بردن معضل (کمبود آب و یا عدم نوشیدنی خود مواشی گله و رمه خور) چاهها و تالابها کاریزها حوضها و برکه ها حفر میکردند و میساختند که قسما از آب روان جویها چشمه ها کاریزها و چاهها و قسما از آب برف و باران مملو وذخیره میشد.

تالابها به صورت وند آب (مرداب) و حوضها به صورت عمومی مسقف و پخته کاری از خشت و ساروج برگ ها و حوضها سرباز و غیر مسقف پخته کاری و کاریزهای عمیق و طویل احداث میگردید.

و از آب تالابها برای استفاده مواشی صحاری و بیابانها خشک و سوزان دور از آبادی کار میگرفتندو از آب حوضهایی که به صورت پخته کاری و مسقف در شهرو دهات مساجد و مزارات متبرکه و نیز گاهی در میسر کاروانهای تجارتی و مسافر رو(در آن زمانه ها مردم به سواری اسپ و شتر و مرکب و گاهی هم پیاده سفر میکردند) احداث و اعمار میشد استفاده به عمل می آید و همچنان ار آب برکه های سرباز و بدون سقف جهت استفاده آب آشامدنی خود و حیوانات وضو و طهارت و غسل و غیره استفاده می نمود و با موجودیت این گونه حوضها و برکه ها و تالابها و کاریز ها در سفر و حضر از ناحیه کمبود و یا عدم آب از خود مردم رفع نگرانی و تشویق می نمود.

به ویژه در شهر قدیم و باستانی هرات و مربوطات آن که در طول تاریخ دها بار مورد حمله و هجوم اجنبی قرار گرفته است با وصف آن که در هر منزل و خانه نشیمن مسجد و مزار داخل شهر و اطراف آن چاهای آب و چشمه ها و کاریز ها و جود داشت چون در موقع حساس قاعه بندی ها معاصره شدن ها این چاهها چشمه ها و کاریز ها پاسخگویی همه احتیاجات مردم نبوده به ساختن و احداث حوضها بزرگ و کوچک پخته کاری مسقف به صورت گنبدی و ضربی (دالانی پوش) پرداخته که هفته ها و ماهها از آب ذخیره آنها استفاده و رفع ضرورت تشنگی و کم آبی میکردند این حوضها پخته کاری و میقف به صورت عموم مربع ویا مستطیل بوده .

که دارای ایوان و ایوانچه های رفیع در سمت شمال و جنوب حوض طوری بنا و ساخته میشد که از ایوان مدخل تا سطع زیرین حوض اتبار(کاسه حوض) با مخزن حوض زینه های عریض و طویل داشت تا به صورت تدریجی که از آب حوض به نسبت بردن زیلد کاسته میشد تا آخرین مقدار آبی که ذخیره و قابل استفاده بود تشنگان و نیازمندان چه مردم محلی و چه عابران و چه مسافران رفع عطش و احتیاج میکردند.

کف و سطع دیوارهای مخزن و کاسه حوضها به منظور اینکه آب ذخیره را از بین ننماید و مواد خارجی از قبیل گل و لای و لوش اطراف حوض مخزن حوض به حوض نریزه خیلی مستحکم و پخته و با ساروج پلاستر میکردند و ایوان و ایوانچه های حوضها را به منظور این که آزاد و شمال به صورت مداوم و همیشگی به خصوص شمال 120 روز فصل تابستان هرات که آب ذخیره حوضها و برکه ها را سرد و گواراتر میساخت. به سمت شمال حوضها بلند و رفیع و در سمت جنوب آنها کوتاه تر تعیه می نمود.

اغلب این حوضها از داخل گنبد و پوشش تا داخل ایوان و ایوانچه ها رنگ آمیزی و دارای دیزاین و نقوش و صور بدیعه و زیباو دیدنی بود که نموداری از از ذوق و سلیقه هنر آفرین و بیابان هنر دوست صنعتگران چیره دست و پرآوازه هرات به شمار میرفت.  



About the author

roqiaakbary

Roqia Akbary lives in Herat Afghanistan. She is student at Ali Sher Nawaie High School in 11th Class, she was born in jule 1997.She likes football and basketball, her favorite subject is English and Computer and favorite color is blue. She likes writing blogs in Film Annex.

Subscribe 1078
160