تعامل زبانی یا تهاجم زبانی

Posted on at


 


علت وارد شدن واژه‌های بیگانه در حوزه زبان‌های رسمی افغانستان مهاجرت مردم درچند دهه‌ی گذشته به کشورهای مختلف، صنعت واقتصاد ضعیف وعدم توجه نهادهای فرهنگی وعلمی کشور می‌باشد.


شماری از استادان دانشگاه، با بیان این مطلب می‌گویند که دگرگونی‌های سیاسی، اجتماعی وفرهنگی ورود مداخله گران، تجربه حکومت‌های مختلف، ورود اتباع خارجی وموسسات بیگانه همه وهمه زمینه رکود فرهنگ ما را فراهم کرده است.


پذیرش فرهنگ بیگانه آگاهانه یا ناآگاهانه ضربه شدیدی بر پیکر نیم جان فرهنگ ماست، زبان که جز از فرهنگ می‌باشد دراین اواخر درکشور دچار مشکلات شده است.


دکتر محمد حسین یمین یک زبان شناس مطرح افغانستان می‌گوید، تعامل زبانی یک اصطلاح زبان شناسی است که نشان می‌دهد چگونه در بین زبان‌های مختلف دنیا واژه‌ها از یک زبان به زبان دیگر منتقل می‌شود؛ روابط میان زبان‌ها دو جانبه است.


او گفت، ما با زبان عربی از زمان‌های قدیم روابط دینی داشته ایم، واژه‌های عربی بیشتر در زبان فارسی دری آمده است و همین قسم واژه‌های دری به زبان عربی منتقل شده است.


او اضافه کرد، در دنیا هیج زبانی وجود ندارد که خالص باشد، در کلان ترین زبان‌ها تعامل زبانی وجود دارد.


وی از زبان انگلیسی به گونه نمونه یاد کرده گفت، با آنکه انگلیس در گذشته امپراطوری وسیع را اداره می کرد، بازهم زبان انگلیسی تاثیر پذیری زیادی از زبان‌های مستعمرات اش مانند ترکی، دری، هندی و... پذیرفته است.


به باور این استاد دانشگاه، عامل‌های تعامل زبانی عبارت از مهاجرت‌ها، رابطه‌های تجارتی، دینی، نژادی، سیاسی... است، که این رابطه‌ها باعث تاثیر پذیری زبان‌ها از یکدیگر می‌شود.


او می‌گوید، در افغانستان این تعامل زبانی یک نوع دیگری شده است، به این معنی وقتی که مهاجرت‌ها در بحران اخیر صورت گرفته مردم به کشورهای مختلف رفته اند و بعد از سی سال بحران دوباره به وطن برگشته؛ وارد کسب و کار جامعه شده اند؛ همان واژها که به گوش آن‌ها مأنوس است آن‌ها را به کار می برند و گمان می کنند که در نظر مردم خوشنما معلوم می شود حالانکه همان کلمه جای یک کلمه اصیل ما را می گیرد که این خودش خیانت است.


استاد یمین افزود، ده‌ها واژه در لوحه‌های شهر ما وجود دارد؛ که بیشتر بر مردم نامأنوس است.


به باور او، یک تعداد اشخاص به نسبت خود نمایی وفریب مردم بعضی واژه‌های خارجی را هنگام صحبت شان به کار می‌برند.


استاد یمین تاکید کرد، وزرات اطلاعات وفرهنگ، شهرداری و نویسنده‌ها در رسانه‌ها باید مردم را بفهماند که برای مفاد شخصی خود فرهنگ را خراب نکنید.


استاد یمین گفت، اگر برای جلوگیری از ورود واژه‌های بیگانه اقدام صورت نگیرد پیامدش این است که زبان خدشه‌دار شده و به طرف بحران می‌رود . بعضی واژها دربین مردم مشهور است که در متون قبلی ما وجود دارد واژه‌های جدیدی که مردم بکار می‌برند حتا در واژه یاپ‌ها پیدا نمی‌شوند که این واژه رابطه بین دال و مدلول را از بین می‌برد .


او باور دارد، این بعید از امکان است که یک زبان را سچه و خالص بسازیم نمونه بارز این کار کشور ایران است که از دیر زمان تا حال کوشیده است که زبان فارسی ایرانی را سچه بسازد اما نمی‌تواند .


 درهمین حال احمد ضیا رفعت استاد دانشکده‌ی ژورنالیزم دانشگاه کابل، مهاجرت‌ها، ضعیف بودن صنعت واقتصاد یک کشور را باعث دخیل شدن واژه بیگانه به زبان آن کشور می‌داند.


او می‌گوید، مهاجرت‌ها باعث می‌شود که زبان به عنوان یکی از مقوله‌های فرهنگ از یک جامعه به جامعه دیگر منتقل شود؛ در افغانستان نیز این عامل تاثیر گذار بوده به این معنا که بعضی از مهاجرهای افغان عادت کرده اند از واژه‌های استفاده کنند که در کشورهای غیر فارسی زبان به کار می‌بردند .


او می گوید، وقتی کشورهای توسعه یافته کالا تولید می‌کنند و زمانی این کالاها را به کشورهای دیگر ارسال می‌کنند همراه با صادر شدن کالاها نام‌های که بر آن کالاها می‌گذارند وارد جامعه زبانی کشور دیگر می‌شود.


استاد رفعت گفت، افغانستان از لحاظ صنعتی و اقتصادی کشور بسیار عقب مانده است وروزانه کالاهای گوناگونی را از کشورها وارد می‌کند که زبان شان فارسی نیست تا نامهای که بر کالاها می‌گذاشتند فارسی می‌بود.


او افزود، بصورت کل گفت می‌توانیم دخیل شدن واژه‌ها از یک زبان بر زبان دیگر اجتناب نا پذیر است .


به گفته این استاد دانشگاه، بی توجهی نهادهای فرهنگی و علمی یک کشور که برای واژه گزینی تلاش به خرچ نمی‌دهند؛ یا از واژه‌های که دارند کمتر استفاده می‌کنند ویا هم از واژه‌های معادل آن از زبان‌های دیگر استفاده می‌کنند، باعث ورود واژه‌‌های بیگانه شده است؛ بطور مثال ما وقتی در فارسی لفظ مشکل را داریم نیاز نیست از لفظ پرابلم استفاده کنیم ولی از لفظ تلویزیون ناگزیریم استفاده کنیم چون کالا‌های است که از خارج به افغانستان وارد شده و همراه با آن نام اش هم وارد کشور شده است.


استاد رفعت گفت، متاسفانه در سال‌های اخیر شمار زیادی از مقام‌های بلند پایه حکومت از جمله وزیران و رییسان اداره‌های که از بیرون برگشته اند؛ بر زبان مادری خود تسلط کامل ندارند و در بیانیه‌ها و گردهمایی‌ها که شرکت می‌کنند از واژه‌های انگلیسی استفاده می‌کنند.


بعضی‌ها برای فضل فروشی برای این‌که نشان دهند به زبان انگلیسی وارد هستند به عمد از واژه‌های انگلیسی استفاده می‌کنند.


استاد رفعت این خود نمایی‌ها را تخریب کننده خوانده تاکید کرد، اگر سیاست فرهنگی درستی از سوی دولت به پیش گرفته شود، به راحتی می‌توانیم بر این عامل غلبه کنیم. موضوع دیگری که غلبه کردن بر آن آسان است آن این که در نهادهای حکومتی و قتی مکتوب‌ها و نامه‌ها از سفارتخانه‌ها و موسسات خارجی به زبان انگلیسی می‌آید، به زبان‌های رسمی کشور ترجمه شده بعداٌ در اداره ها توزیع شود.


او اضافه کرد، گر چه در این مورد حکومت افغانستان فرمانی صادر کرده است ولی بر آن فرمان هم توجه نشده است.


او یاد کرد، که در فرمان نوشته شده بود که نامه‌ها و مکتوب‌ها باید با زبان‌های رسمی در ادارات به گردش در آورده شود، وقتی صحبت از واژه‌های دخیل می‌شود آخرین نکته قابل تاکید این است، که ما باید توجه داشته باشیم که عکس العمل‌های ما در مقابل زبان‌های بیگانه تعصبی نباشد، بعضی از واژه‌ها را بپذیریم و با بعضی از واژه‌ها را به شکل علمی و منطقی واژه گزینی کنیم،  در پی این نباشیم که دروازه زبان خود را بر روی هر واژه بیرونی ببندیم که چنین کاری نه علمی است و نه منطقی. خواهی نه خواهی زبان‌ها واژه‌های بیرونی را می پذیرند حتا انگلیسی واژه‌های زیادی را از زبان‌های دیگر پذیرفته است و دروازه اش باز بوده پس ما هم نباید در مورد این واژه‌ها برخوردی تو‌ ام با تعصب و تهجر نداشته باشیم؛ معنای سخن اینکه قابلیت انعطاف وجود داشته باشد اما برخورد باید روشمند علمی، منطقی، و سازگار با زبان خارجی باشد.


او یاد آورشد، هنوز زود است که در مورد تهاجم زبانی صحبت کنیم این تهاجم زبانی زمانی اتفاق می‌افتد که بحث غلبه یک زبان بر زبان دیگر قابل حس باشد؛ هنوز در مورد ورود واژه‌های انگیسی در فارسی به این مرز نه رسیده‌ایم که این زبان بتواند تاثیر گسترده‌ای را بر روی زبان فارسی داشته باشد؛ حالا در برخی موارد با تعامل زبانی ودر برخی موارد با تخریب زبان مواجه هستیم.


استاد رفعت از موضوع فرهنگستان ایران یاد کرد گفت، تا زمانی که ما فرهنگستان زبان نداریم می‌توانیم از واژه‌ها که در فرهنگستان ایران درست می‌شود استفاده کنیم. چون واژه‌های که فرهنگستان ایران بر روی واژه‌ها می‌گزیند عنصر هایش همان واژه‌های است که در زبان فارسی دری از آن استفاده می‌کنیم.


به باور این استاد دانشگاه، تا زمانی که فرهنگستان نه داریم فرهنگستان ایران کمک خوبی  بر زبان فارسی دری است اما زمانی که در افغانستان هم فرهنگستانی بوجود بیاید؛ برای این که در زبان‌های فارسی منطقه دچار گوناگونی زبانی نشویم و یک مشکل  جدید دیگری به وجود نیاد به این معنا که فارسی ما را تاجکان و از تاجکستان را ایران نه داند یک چالش نو بوجود نیاید باید از فرهنگیان کشورهای فارسی زبان نیز باخود داشته باشیم.


استاد رفعت گفت، در فرهنگستان ایران عضوهای از فرهنگیان افغانستان و تاجکستان نیز وجود دارد، که افغانستان از این امتیاز خود به شکل درست استفاده نمی‌کند یا به تعبیر دیگر فرهنگیان افغانستان در فرهنگستان ایران آن قدر فعال نیستند؛ بنا بر آن نیاز است که فرهنگستان زبان در افغانستان بوجود بیاید و این بسیار خوب است که کشور‌های منطقه در امر واژه گزینی با هم همکاری کنند.


 او افزود، شاروالی کابل وقتی جواز فعالیت برای دوکان‌ها یا برای هر نهاد دیگری که اسمی بر آن گزاشته می‌شود باید متوجه باشد که نام آن نهاد یا دوکان سازگار با زبان فارسی است یا نه؟ شاروالی‌ها بخشی بنام اداره فرهنگی دارند که این‌ها می‌توانند کار مشترک با وزارت اطلاعات فرهنگ و در ولایات با ریاست‌های فرهنگ همکای کنند.


استاد رفعت همچنان گفت، باید فراموش نشود که چنین کمیته‌ها یافرهنگستان‌ها که ایجاد می‌شوند باید از چنان فهمی در زبان وارد باشند؛ که برای بعضی از نهاد‌ها که اسم خارجی دارند مشکل ساز نه شوند؛ ما بعضی از شغل‌های داریم که نام‌های خارجی بر آن‌ها گذاشته و رایج شده است؛ واژه بدیلی هم برایش نه داریم که در این موارد نه باید سخت بگیرند، اما برای حرفه‌ها، کسب‌ها و واژه‌های که نام داریم خوب است که از واژه‌های درونی استفاده شود نسبت به واژه‌های بیگانه.


 



About the author

sharifafzal007

sharif afzal one of the womensannex writer Kabul Afghanistan

Subscribe 0
160